Artsen / Praktijkondersteuners / Professionals

Voor wie is onze aanpak bedoeld?

  • mensen met ademhalingsproblemen: chronische hyperventilatie, luchtwegklachten, benauwdheid.
  • mensen met stressgerelateerde problemen
  • bij reïntegratie, na ziekte, voor- en na operaties
  • sporters in revalidatie (sporten camoufleert chronische hyperventilatie)

Wij combineren het beste van Buteyko technieken (regulering ademhalingscentrum), Mindfulness (aandacht voor stressgedrag) en Lichaamswerk (diep leren ontspannen).

Achtergrond Buteyko techniek

Professor Konstantin Buteyko (1923-2003) was een arts, geboren in de Oekraïne die in de zestiger jaren van de vorige eeuw onderzoek heeft gedaan naar de invloed van de ademhaling op de gezondheidsklachten. Hij ontdekte dat veel meer ademen dan fysiologisch gewenst is, wat tot allerlei klachten kan leiden. Hij heeft een behandelingsmethode ontwikkeld die in hoofdzaak bestaat uit ademhalingsoefeningen. Deze therapie is in 1985 erkend door het Russische Ministerie van Volksgezondheid en wordt in Rusland door vele artsen toegepast. Recent medisch onderzoek uit Australië laat zien dat het minuutvolume (MV) bij degenen die deze ademhalingsoefeningen leren, inderdaad daalt2. M.a.w. de chronische hyperventilatie neemt af.

Buteyko’s theorie

Volgens arts Buteyko kan chronische hyperventilatie (Cronic Hyperventilation Syndrome – CHVS) tot een veelvoud van ziektes leiden, waaronder astma, chronische bronchitis, hoge bloeddruk, slaap apneu en chronische vermoeidheid. In essentie is zijn theorie eenvoudig samen te vatten: “Verborgen, chronische hyperventilatie leidt tot een CO2-tekort in de longen en het bloed (hypo­capnia), verandert de zuurgraad van het bloed (respiratory alkalosis), wat, direct en indirect, tot een groot aantal symptomen en ziektes kan leiden”.
Wij nuanceren die bewering met het gegeven dat een zwaardere ademhaling het gevolg is van (aanhoudende) stress. Feitelijk is stress dus de oorzaak van de veel gezondheidsklachten, waarbij een structureel verhoogd ademvolume wel bijzondere aandacht verdiend. Wij focussen in onze praktijk op beide: stress(gedrag) en de ademhaling, en noemen dit Buteyko Ademwijzertraining.

Verhoogd ademvolume

Een eerste gevolg van hypocapnia en respiratory alkalosis is dat zuurstof in het bloed zich sterker aan het hemoglobine bindt (Bohr effect), met als gevolg dat de organen minder zuurstof krijgen (hypoxia).

Een tweede gevolg van hypocapnia en respiratory alkalosis is dat glad spierweefsel verkrampt. Wanneer het glad spierweefsel rondom de luchtwegen verkrampt (bronchoconstrictie) wordt de ademhaling bemoeilijkt. Wanneer het glad spierweefsel rondom de slagaderen en de arteriolen verkrampt (vasoconstrictie) kan dit tot allerlei problemen leidden waaronder tachycardia, hyper­tensie en onvolledige cerebrale bloedtoevoer.

Een derde gevolg van hypocapnia en respiratory alkalosis is dat de samenstelling van het bloed verandert. Respiratoire alkalosis wordt vaak gevolg door metabole acidosis en een aantasting van de transport functie van het bloed.

Symptomen en ziektes

CHVS is een verborgen aandoening, mede omdat de diagnose verwarrend kan zijn en er geen dui­delijk effectief medicijn of behandeling voor handen is 1,13,15,20,23. Enkele van de symptomen en observaties die met CHVS in verband gebracht zijn: hypofosfatemie15,23,25, verhoogd melkzuur en urinezuur concentraties13,20, verhoogde suikerwaarden20, verlies van CO2 en basale reserves13,20, electrolytische veranderingen 7,20, slechte oxygenatie vanwege het Bohr effect 7,13,23, verhoogde lipidenscores20, verhoogde calciumionisatie in cellen20, hartkloppingen 1,5,7,13,15,20,23, hartneurose1,5,20, angina pectoris20, mitralisprolaps1,5,20,24, myocardiaal infarct20,tachycardie5,13,20,23,24, aritmie5,7,20, cerebrale vasculaire constrictie23,25,stenose van de kransslagader7,20,23,26, mislukken van het aanslaan van een bypass van de kransslagader20, ectopie van het rechter-ventrikel20, stille ischemie20, verhoogde bloeddruk20, ECG: vlakke of omgekeerde T-wave7,20,23,24, vasoconstrictie5,7,13,20,23, hiatus hernia 20, verkramping van het duodenum20, prikkelbare darm syndroom (PDS)20, spastisch colon20, syndroom van Raynaud13,20, syndroom van Da Costa15,20,23,niersteenkoliek20, urogenitale verstoringen 5,20, gevoel van slapte1,5,13,15,20,23, burn-out20, problemen ten gevolge van post traumatische stress20, griepachtige symptomen20, verstoring van de slaap5,13,20,25, pijn in de borst1,5,7,13,15,20,23, rusteloosheid20, syncope5,7,13, overmatig zweten5,23,24, oedeem20,migraine5,20 , aerofagie5,13,20,24, mislukken van transurethale resecties20, beklemming op de borst5,7,13,23, spierverkramping5,7,13,20,23, stijfheid en schrijnende pijn van de spieren, paresthesi, epileptische aanvalle, slecht zie, paniekaanvalle, fobieë, ongerustheid13,20,23,25, abnormaliteiten in het EEG23, verstoringen van het gehoor, verhoogde sympathische spanning13,15,23,24,25,  duizeligheid1,5,7,13,15,23, dyspneu7,15,20,23,24 , astma5 7 13,20,23.

Mensen die chronisch hyperventileren kunnen verschillende (maar zelden alle) van deze sympto­men ontwikkelen. De Buteyko Therapie is voornamelijk als een behandeling voor astma naar het westen gebracht, vanwege zijn zichtbare en snelle positieve uitwerking bij deze ziekte. Wat de hyperventilatietheorie voor astma op het eerste gezicht moeilijk te accepteren maakt is dat astma primair beschouwd wordt als een met ontsteking gepaard gaande ziekte. Maar zoals Lum13 duidelijk maakt in relatie tot CHVS: “symptomen kunnen overal opduiken, in ieder orgaan, in ieder systeem; want we hebben te maken met een aanzienlijke biochemische verstoring, die zo reëel is als hypoglycaemie, en veel verstrekkend in zijn uitwerking”. Buteyko’s visie is dat deze biochemi­sche verstoring het immuunsysteem in de war brengt, wat leidt tot immunologische verstoringen zoals de allergische hyperactiviteit gezien in astma en auto-immuun verstoringen gezien in artritis.

Pathofysiologie bij astma volgens Buteyko

Het is interessant de visie en conclusies van Buteyko ten aanzien van astma te volgen:
Hyperventilatie en hypocapnia zijn regel bij astma en is bijzonder ernstig bij een aanval in milde/ vroege vorm astma4,16
Pas in zeer ernstige astma (richting longemfyseem, wanneer schade aan de longen toeneemt), ontstaat er een perfusie/ventilatie mismatch die resulteert in een verbetering van arteriële hy­pocapnia, maar tevens in een verhoogde hypoxemie. Tegelijkertijd worden de delen van de longen die nog goed functioneren, nog steeds overmatig geventileerd16
Respiratoire alkalosis veroorzaakt door overmatig ademen, leidt tot renale compensatie van de pH door uitscheiding van bicarbonaten via de nieren. Het netto resultaat is een uitputting van de bicarbonaatbuffer, en een verstoring van de elektrolytische balans als gevolg van verloren elektrolyten (magnesium in het bijzonder) die samen met bicarbonaat uitgescheiden worden.

Gewenning van het ademhalingscentrum aan lage CO2-waarden wordt vaak teweeggebracht door perioden die gekarakteriseerd worden door factoren die voor langere tijd hyperventilatie veroorzaken, zoals chronische aanhoudende stress, het dragen van te warme kleding, te veel en te eiwitrijk eten. Op het moment dat deze perioden even lang duren als de tijd die het neemt om bicarbonaat af te voeren via de nieren en voor bicarbonaat om in balans te komen over de bloed-hersenen barrière, wordt het proces voor aanpassing getriggerd10,13. Kazarinov12 toonde aan dat ieder bio-synthetisch proces in ons lichaam afhankelijk is van CO2, ofwel direct ofwel indirect met CO2 als katalysator. Een laag CO2-gehalte beïnvloedt daarom alle processen vanaf de regulatie van tricarboxylzuur (Krebs cyclus) tot aan de synthese van eiwitten en lipi­den. Dit is de basis van Buteyko’s claim dat overmatig ademen de oorzaak is van vele ziekten, wat in overeenstemming is met het grote en bizarre aantal symptomen welke gezien worden bij het Chronisch Hyperventilatie Syndroom (CHVS).

Een laag CO2-gehalte in het bloed reduceert oxygenatie van het weefsel (Bohr effect). De dis­sociatie van oxyhemoglobine is sterk afhankelijk van CO2-concentraties. Dissociatie van oxy­hemoglobine wordt ook beïnvloed door een laag 2,3 difosfoglyceraat (2,3 DPG) gehalte. Pro­ductie van 2,3 DPG wordt onderdrukt in CHVS door hypocapnie geïnduceerde hypofosfatemie15. Dit alles heeft een ophoping van zuren, zoals melkzuur tot gevolg en een hoog veneus zuur­stofgehalte.
Een laag CO2-gehalte zorgt voor verkramping van de gladde spieren rondom de bloedvaten, darmen, klieren en luchtwegen8. Verkramping van de bloedvaten, tezamen met het Bohreffect, zorgen voor hypoxie welke de mogelijke oorzaak kan zijn van hoofdpijn, migraine en angina5,13,15,20,23,25

Chronische hyperventilatie leidt dus tot hypoxie, en de slechte oxygenatie stimuleert de adem­haling, bijvoorbeeld in de vorm van bijvoorbeeld zuchten en gapen.

Bronchioli trekken eerder samen in reactie op lokale condities, dan door zenuwprikkeling via het centrale zenuwstelsel. Aangezien alveolair CO2 laag is bij astmapatiënten16, neigen de overmatig geventileerde bronchioli tot verkramping. Buteyko ziet dit als een normale en ge­zonde reactie op overmatig ademen – een poging de ventilatie te verminderen en het CO2 in longen en bloed vast te houden.

Om deze reden, en in het licht van de hyperventilatie-theorie van astma, wordt het bijhouden van de peakflow niet gezien als een helpende indicator van de ziekte. Het gebruik van een peakflowmeter vergroot de ventilatie, en leidt in veel gevallen ook tot een toename van de verkramping van het gladde spierweefsel in de luchtwegen.
Buteyko’s therapie is een poging om de ademhaling te normaliseren, d.w.z. de mens aan te leren fysiologisch minder te gaan ademen door middel van normalisatie van de CO2-niveaus. Feitelijk worden de processen die ervoor zorgen dat acute aanvallen van hyperventilatie chro­nisch worden, omgedraaid. Als het ademhalingscentrum eenmaal weer teruggezet is naar een fysiologisch normalere waarde door middel van het herstellen van normale bicarbonaat waar­den in het CSF (cerebrospinaal vocht), zullen de alveoli weer opengaan in reactie op normalere alveolaire CO2-waarden.

Volgens Buteyko worden ontstekingen en allergische hyperreactiviteit primair veroorzaakt door een immuunsysteem dat ontspoord is vanwege een lage CO2-waarde. Dit is ook de reden dat chronische stress een persoon vatbaarder kan maken voor verkoudheden, griep en andere ver­storingen die geassocieerd worden met een gecompromitteerd immuunsysteem.

Tevens geldt dat de normale regulatie en productie van alle hormonen beïnvloedt wordt door een laag CO2-gehalte. Dit geldt dus ook voor de productie van cortisol, welke verstoord kan zijn vanwege een chronisch laag CO2-gehalte. Tekort aan cortisol draagt bij aan het ontstaan van ontstekingen in de longen.

De verklaring voor de overmaat aan mucus is haar functie om de ruwe en ontstoken weefsels te beschermen.De mucus kan dik en plakkerig worden als gevolg van het uitdrogen van de luchtwegen ten gevolge van bijvoorbeeld een mondademhaling.

De Buteyko theorie maakt alle enigma’s, die ten grondslag liggen aan onze klassieke opvattin­gen over astma, logisch. Volgens Buteyko is astma een enkelvoudige ziekte met één oorzaak (chronische hyperventilatie) en vele triggers die de hyperventilatie veroorzaken of verergeren. Dit in plaats van een complexe ziekte met meerdere oorzaken.

Patiënten die Buteyko therapie volgen, melden vaak verbeteringen van andere CHVS- gerela­teerde symptomen, wanneer ze een verbetering van hun ademhaling en hun astma melden, zoals verlaging van hartslag en bloeddruk, vermindering van hoofd- en spierpijnen, een verbe­terde slaap.

 

Overzicht mogelijke klachten chronische hyperventilatie

Onderzoek van de Duitse onderzoeker G. Weimann levert het volgende overzicht van spontaan optredende klachten ten gevolge van chronisch hyperventileren:

ademhaling, 99%

ademnood (84,5%), gevoel van beklemming om de borst (51%), prop in de keel (43%), een versnelde en/of verdiepte ademhaling (44), benauwd gevoel bij het ademen (27,5), zuchten (10,5%), gapen (10,5%), steken in de borstkas (2,5%)

tintelingen of gevoelloosheid, 95%

vingers (90,5%), armen (58%), mond (40,5%), gezicht (39%), benen (34,5%), voeten (30%), lichaam (21,5%), borstkas (16,5%)

gestoorde prikkeloverdracht zenuwen-spieren, 94%

stijfheid van de vingers of armen (74%), gekromde vingers (61%),  beven tijdens hyperventilatie (42%), beven na hyperventilatie (37%), stijfheid in de benen (22,5%), stijfheid rond de mond (16,5%), spraak moeilijkheden (t.g.v. stijfheid van de mond) (12,5%), kramp in tenen of benen (2,5%)

bloedvaten in de hersenen, 89%

duizeligheid (71,5%), gevoel van verdoving of doezeligheid, vermindering van concentratievermogen en geheugen, verlies van contact met de omgeving (in het algemeen bewustzijnsdalingen) (70,5%), zwart worden voor de ogen (37%), hoofdpijn (37%), warmtegevoel in het hoofd (25%), flauwvallen (15,5%)

psychisch, 88%

angst (77%), onrustig gevoel (47,5%), huilen (15,5%), gespannenheid (8,5%)

hart, 70%

hartkloppingen (49%), korte pijnlijke steken in de hartstreek (24%), drukkend gevoel in de hartstreek zonder pijn (21,5%), snelle hartslag (14,5%), kramp in de hartstreek (8,5%), onregelmatige hartslag, ‘overslaan’ van hartslagen (6%),

 

Oorzaken van teveel ademen

Er zijn vele redenen waarom mensen chronisch teveel ademen. Om er enkele te noemen:

  • Aanhoudende stress (vecht/vlucht reactie verzwaard de ademhaling).
  • Het idee dat koolzuurgas een afvalproduct is van het lichaam dat snel moet worden afgevoerd. We hebben het idee dat je goed moet ‘doorademen’ om de “vuile lucht” diep uit de longen weg te krijgen.
  • Het idee dat we met diep of met vaak ademhalen meer zuurstof in het lichaam krijgen, en dat diep of/en vaak ademen dus gezond is. Wat ook onzin is omdat in essentie de hoeveelheid hemoglobine bepalend is voor de hoeveelheid zuurstof die het bloed kan opnemen.
  • Te veel en verkeerd eten.
  • Te fanatiek sporten, zodat men veel te veel gaat ademen.
  • Tekort aan lichamelijke inspanning.
  • Tijdens het praten door de mond inademen.
  • Lang slapen, en daarbij door de mond ademen.

 

Minuutvolume

Hoeveel we ademen kan gemeten worden in liters lucht die we per minuut in- en uitademen. Dit wordt het “minuutvolume” genoemd. Een gezonde volwassen man (of vrouw) heeft in rust een minuutvolume van ongeveer vier tot zes liter per minuut. Bij chronische hyperventilatie kan dit sterk oplopen: tot ver boven de 20 liter per minuut. Iemand is dan in wezen voor drie tot vier personen tegelijkertijd aan het ademen.

Het is niet verwonderlijk dat dit op termijn tot allerlei ziektes kan leiden. Waar iemand uiteindelijk last van krijgt hangt af van wat de zwakke punten van het lichaam zijn.

 

Wetenschappelijk onderzoek

Zie de pagina wetenschappelijk bewijs

 

De rol van de behandelend arts (-ondersteuner)

We werken graag samen met de behandelende arts om de patiënt zo het beste van beide benade­ringen te kunnen bieden. Cursisten worden er nadrukkelijk op gewezen dat verandering/vermindering in medicatie in overleg met hun behandelende arts dient plaats te vinden.

 

Luchtwegmedicatie

Bij cursisten met luchtwegmedicatie is het van belang dat ontstekingsremmers voorlopig gebruikt zullen blijven worden, maar dat de men zelf het gebruik van de luchtwegverwijder in de hand heeft. Een Buteyko-oefening, mits op tijd ingezet, kan een aankomende aanval opvangen en het gebruik van een puf Ventolin vervangen. Het gebruik van de luchtwegverwijder is daarom doorgaans niet meer nodig.

De ontstekingsremmer kan na een aantal maanden, als de adem voldoende rustig is (bij een “controlepauze” van boven de 25 seconden: zie ook de ademtest op www.ademwijzer.nl), afgebouwd worden. Voorbeeld van een dergelijk afbouw wordt meegegeven in een aparte brief aan de arts.

 

Literatuur

  1. Bass C, “The hyperventilation syndrome”, Respiratory Diseases in Practice, VOL Oct/Nov 1990, 13-16.
  2. Bowler S, Green A, Mitchell C, “Buteyko breathing and asthma: a controlled trial”, Medical J. of Australia, VOL 169, December 1998, 575-578.
  3. Brasher RE, “Hyperventilation Syndrome”, Lung, VOL 161, 1983, 257-273.
  4. Clarke PS, Gibson J, “Asthma, hyperventilation and emotion”, Australian Family Physician, VOL 9, 1980, 715-719.
  5. Cluff RA, “Chronic Hyperventilation and its treatment by physiotherapy: discussion paper”, J of the Royal Society of Medicine, VOL 77, September 1984, 855- 861.
  6. Da Costa JM, “On irritable heart: a clinical study of a form of functional cardiac disorder and its consequences.”, Am J Med Sci, VOL 61, 1871, 17-53.
  7. Demeter SL, Cordasco EM, “Hyperventilation syndrome and asthma”, The American Journal of Medicine, VOL 81, December 1986, 989-994.
  8. Donnelly PM, “Exercise induced asthma: The protective role of CO2 during swimming”, The Lancet, VOL 337, 19 January 1991, 179-180.
  9. Gayrard P, Orhek J, Grimaud C, Charpin J, “Bronchoconstrictor effects of deep inspiration in patients with asthma”, Am Rev Respir Dis, VOL 111, 1975, 433-439.
  10. Guyton AC, Hall JE, “Textbook of medical physiology”, Chemical control of respiration, PUBLISHER: WB Saunders; ISBN:0-7216-5944-6; 1996; EDITION:9; 15 PAGES: 527- 528.
  11. Hibbert GA, Pilsbury DJ, “Demonstration and Treatment of Hyperventilation Causing Asthma”, British J. of Psychiatry, VOL 153, 1988, 687-689.
  12. Kazarinov VA, “Buteyko Method: The experience of implementation in medical practice”, The biochemical basis of KP Buteyko’s theory of the diseases of deep respiration, EDITOR: Buteyko KP; PUBLISHER: Patriot Press Moscow; 1990; PAGES: 198-218. [Translation available from http://www.wt.com.au/~pkolb/biochem.htm]
  13. Lum LC, “Hyperventilation: The tip and the iceberg”, J Psychosom Res, VOL 19, 1975, 375- 383.
  14. Magarian GJ, “Hyperventilation syndrome: infrequently recognized common expressions of anxiety and stress.”, Medicine, VOL 61, 1982, 219-36.
  15. Magarian GJ, Middaugh DA, Linz DH, “Hyperventilation Syndrome: a diagnosis begging for rec­ognition”, West J Med, VOL 138, 1983, 733-736.
  16. McFadden WR, Lyons HA, “Arterial-Blood Gas Tension in Asthma”, The New England Journal of Medicine, VOL 278:19, 9 May 1968, 1027-1032.
  17. Mck Jefferies,MD FACP “Safe uses of Cortisol.”PUBLISHER: Charles C.Thomas – Springfield. ISBN:0-398-06621-3; 1996; EDITION: 2.
  18. Morgan WP, “Hyperventilation Syndrome: a review”, Am Ind Hyg Assoc J, VOL 44:9, 1983, 685-689.
  19. Neill WA, Hattenhauer M, “Impairment of Myocardial O2 supply due to Hyperventilation”, Circu­lation, VOL 52, November 1975, 854-858.
  20. Nixon PGF, “Hyperventilation and cardiac symptoms”, 16 Internal Medicine, VOL 10:12, De­cember 1989, 67-84.
  21. Pfeffer JM, “Hyprventilation and the hyperventilation syndrome”, Postgrad Med, VOL 60(Sup.2), 1984, 12-15.
  22. Pfeffer JM, “The etiology of the hyperventilation syndrome”, Psychother Psychosom, VOL 30, 1978, 47-55.
  23. Sher TH, “Recurrent chest tightness in a 28-year-old woman”, Annals of allergy, VOL 67, Sep­tember 1991, 310-314.
  24. Tavel ME, “Hyperventilation syndromev – Hiding behind pseudonyms?”, Chest, VOL 97, 1990, 1285-1288.
  25. Waites TF, “Hyperventilation – chronic and acute”, Arch Intern Med, VOL 138, 1978, 1700- 1701.
  26. Wheatley CE, “Hyperventilation syndrome: A frequent cause of chest pain”, Chest, VOL 68:2, August 1975, 195-199
error: Content is protected !!